Podstawowym zadaniem ZUS jest realizacja systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce. Do najważniejszych obowiązków tej instytucji należą:

• pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,

• prowadzenie kont ubezpieczonych i płatników składek,

• wypłata świadczeń, takich jak emerytury, renty, zasiłki chorobowe, macierzyńskie czy opiekuńcze,

• ustalanie prawa do świadczeń i ich wysokości,

• kontrola prawidłowości opłacania składek,

• realizacja zadań związanych z systemem emerytalnym.

ZUS obsługuje zarówno osoby zatrudnione na umowę o pracę, osoby prowadzące działalność gospodarczą, jak i inne grupy objęte ubezpieczeniami społecznymi.

ZUS jest państwową jednostką organizacyjną, która podlega nadzorowi rządu. Nadzór nad Zakładem Ubezpieczeń Społecznych sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (obecnie jest to minister rodziny i polityki społecznej).

Prezes ZUS jest powoływany i odwoływany przez Prezesa Rady Ministrów. Działalność ZUS opiera się na przepisach prawa, przede wszystkim na ustawach regulujących system ubezpieczeń społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma rozbudowaną strukturę organizacyjną, która umożliwia sprawną obsługę obywateli na terenie całego kraju. W skład struktury ZUS wchodzą:

• Centrala ZUS – znajduje się w Warszawie i odpowiada za zarządzanie całym zakładem, opracowywanie strategii oraz nadzór nad jednostkami terenowymi,

• Oddziały ZUS – działają w większych miastach i realizują większość zadań związanych z obsługą ubezpieczonych,

• Inspektoraty i biura terenowe – zapewniają bezpośredni kontakt z klientami w mniejszych miejscowościach,

• Jednostki specjalistyczne – zajmujące się m.in. orzecznictwem lekarskim czy obsługą informatyczną.

Na czele ZUS stoi Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który kieruje działalnością instytucji.